Twój Elektryk Mierzyn – instalacje elektryczne

Strona główna › Ochrona odgromowa

Ochrona odgromowa i przepięciowa

Piorunochron przechwytuje bezpośrednie uderzenie. Dobry uziom bezpiecznie odprowadza prąd pioruna do ziemi i rozprasza go w gruncie. Ograniczniki przepięć chronią instalację i elektronikę w środku. Dopiero wszystkie trzy razem dają pełną ochronę.

Projektujemy, montujemy, modernizujemy i sprawdzamy instalacje zgodnie z normą PN-EN 62305. Na dachu pracujemy z lin, bez rusztowań.

883 415 691
Dach domu z iglicą na kominie, masztem antenowym i zwodami

Co mówią przepisy

Przepisy nie każą montować piorunochronu na każdym domu. Odsyłają do normy, a ta każe ocenić ryzyko. Jeśli instalacja już jest, trzeba ją regularnie sprawdzać.

Warunki techniczne, § 53 ust. 2

Kiedy piorunochron jest obowiązkowy

Budynek należy wyposażyć w instalację chroniącą od wyładowań atmosferycznych, jeśli wymaga tego Polska Norma dotycząca ochrony odgromowej. O tym, czy konkretny budynek jej potrzebuje, decyduje projektant na podstawie analizy ryzyka według PN-EN 62305-2.

PN-EN 62305-2

Analizę ryzyka wykonuje projektant

Projektant bierze pod uwagę wysokość i położenie budynku, wyższe obiekty w okolicy, rodzaj pokrycia dachu, liczbę osób w środku i to, co jest przechowywane. Na tej podstawie decyduje o konieczności montażu i dobiera klasę ochrony LPS.

Warunki techniczne, § 184 ust. 3

Jak ma być wykonana

Instalacja piorunochronna musi spełniać wymagania Polskich Norm dotyczących ochrony odgromowej. Dziś jest to seria PN-EN 62305, z której korzystamy przy każdym projekcie i montażu.

Prawo budowlane, art. 62 ust. 1 pkt 2

Przegląd co najmniej raz na 5 lat

Właściciel lub zarządca budynku musi co najmniej raz na 5 lat zlecić kontrolę, która obejmuje badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej. Wynik trafia do protokołu.

Prawo budowlane, art. 62 ust. 5

Kto może sprawdzić instalację

Kontrolę instalacji elektrycznej i piorunochronnej mogą wykonać osoby z kwalifikacjami do dozoru nad eksploatacją urządzeń i instalacji energetycznych. Takie uprawnienia (SEP D) posiadamy.

PN-HD 60364-4-443 i 60364-5-534

Ograniczniki przepięć

Od 2016 roku te normy określają, kiedy ograniczniki przepięć są wymagane i jak je dobierać. W budynku z instalacją odgromową wszystkie linie wchodzące do budynku łączy się przez ograniczniki z wyrównaniem potencjałów.

Informacje mają charakter ogólny. O konieczności montażu i rodzaju instalacji decyduje projektant na podstawie analizy ryzyka. Chętnie przyjedziemy, obejrzymy budynek i doradzimy.

Jak działa instalacja odgromowa

Urządzenie piorunochronne (LPS) składa się z dwóch części. LPS zewnętrzny, czyli zwody, przewody odprowadzające i uziemienie, przechwytuje wyładowanie i odprowadza prąd pioruna do ziemi. LPS wewnętrzny, czyli ekwipotencjalizacja i zachowanie odległości separacyjnych, nie dopuszcza do niebezpiecznych przeskoków iskrowych wewnątrz budynku.

  1. Iglica odgromowa przy kominie na dachu
    1

    Zwody

    Przewody na kalenicy i krawędziach dachu oraz iglice przy kominach. To one „łapią” wyładowanie.

  2. Zwód poprowadzony na uchwytach przez połać dachu
    2

    Przewody odprowadzające

    Prowadzą prąd pioruna po ścianie do ziemi, najkrótszą drogą i bez ostrych zagięć.

  3. [Zdjęcie złącza kontrolnego]
    3

    Złącza kontrolne

    Rozłączne punkty na każdym zejściu. Pozwalają zmierzyć uziemienie bez rozkopywania.

  4. Uziom wprowadzony do gruntu przy budynku
    4

    Uziom

    Bednarka, pręt lub otok w gruncie, który rozprasza prąd pioruna w ziemi. Równie ważne jest zabezpieczenie przed korozją: smar elektryczny i taśma Denso na połączeniach, koszulka termokurczliwa tam, gdzie bednarka zmienia środowisko.

Odległość separacyjna

Minimalny odstęp między zwodem lub przewodem odprowadzającym a metalowymi instalacjami w budynku, panelami PV czy antenami, przy którym nie dojdzie do przeskoku iskrowego. Wyznacza się go ze wzoru:

s = ki · (kc / km) · l

ki zależy od klasy LPS, kc od podziału prądu między przewody odprowadzające, km od materiału izolacji (powietrze, cegła, beton), a l to długość wzdłuż przewodu do najbliższego punktu wyrównania potencjałów.

Ekwipotencjalizacja

Piorunowe połączenia wyrównawcze łączą wszystkie metalowe instalacje wchodzące do budynku z główną szyną wyrównawczą (GSW): wodę, gaz, ogrzewanie, konstrukcje stalowe i uziom.

Przewody czynne, czyli zasilanie, antena i linie teletechniczne, łączy się przez ograniczniki przepięć, a elementy, których nie wolno połączyć na stałe, przez iskierniki. Dzięki temu w chwili wyładowania wszystko ma ten sam potencjał.

Zwody naturalne i materiały

Metalowe pokrycia dachu, attyki czy konstrukcje mogą pełnić rolę zwodów naturalnych, jeśli mają odpowiednią grubość i ciągłość elektryczną. Zwody sztuczne wykonujemy ze stali ocynkowanej, aluminium, miedzi lub stali nierdzewnej, z uchwytami do dachówki, blachy, papy i elewacji, także w wersji podtynkowej pod ociepleniem.

Klasy ochrony i metody projektowania

Norma PN-EN 62305 dzieli instalacje na cztery klasy (LPS I–IV). Klasę wybiera się na podstawie oceny ryzyka. Im wyższa klasa, tym gęstsza siatka zwodów i więcej przewodów odprowadzających.

Klasa LPS Promień toczącej się kuli Oczko siatki zwodów Typowy odstęp przewodów odprowadzających
I 20 m 5 × 5 m 10 m
II 30 m 10 × 10 m 10 m
III 45 m 15 × 15 m 15 m
IV 60 m 20 × 20 m 20 m

Metoda toczącej się kuli

Po budynku „toczy się” wyobrażoną kulę o promieniu zależnym od klasy. Wszędzie, gdzie jej dotknie, potrzebny jest zwód. Najbardziej uniwersalna metoda.

Metoda kąta ochronnego

Iglica lub maszt chroni stożek pod sobą. Dobra dla kominów, anten i urządzeń na dachu.

Metoda oczkowa

Siatka zwodów na dachu o wielkości oczka zależnej od klasy. Typowa dla płaskich dachów hal i budynków firmowych.

Uziemienia

Uziom to ostatnie ogniwo instalacji i często najsłabsze. Bez dobrego uziemienia nawet najlepsze zwody na dachu nie spełnią swojej roli.

Uziom typu A – pionowy lub poziomy

Osobne uziomy przy każdym przewodzie odprowadzającym, co najmniej dwa na budynek. Minimalna długość zależy od klasy LPS i rezystywności gruntu. Sprawdza się w domach i mniejszych budynkach.

Uziom typu B – otokowy

Bednarka lub drut ułożony w ziemi dookoła budynku, w kontakcie z gruntem na co najmniej 80% długości, łączący wszystkie przewody odprowadzające w jedną pętlę. Daje równomierny rozpływ prądu i ogranicza napięcia dotykowe i krokowe przy budynku.

Ochrona antykorozyjna

Uziom pracuje w ziemi przez dziesiątki lat, więc o jego trwałości decydują detale. Połączenia pokrywamy smarem elektrycznym i owijamy taśmą Denso. W miejscach, gdzie bednarka zmienia środowisko (fundament–grunt i grunt–powietrze), zakładamy koszulkę termokurczliwą, bo tam korozja postępuje najszybciej.

Uziom fundamentowy

Wykonany w ławach fundamentowych podczas budowy. Najtrwalszy i najtańszy, jeśli zaplanuje się go na etapie projektu.

Jaka rezystancja jest dobra? Norma zaleca, by rezystancja uziemienia instalacji odgromowej była możliwie mała, w miarę możliwości poniżej 10 Ω (mierzona przy niskiej częstotliwości). Wynik zależy od rezystywności gruntu, więc na piasku często trzeba pogłębić uziomy lub dołożyć otok. Mierzymy ją na każdym złączu kontrolnym i wpisujemy do protokołu.
Przewód uziemiający wchodzący do gruntu przy fundamencie
Wyprowadzenie uziomu przy fundamencie
Miernik rezystancji uziemienia pokazujący 5,24 oma
Pomiar rezystancji uziemienia na realizacji: 5,24 Ω

Ochrona przepięciowa

Piorun nie musi trafić w Twój dom, żeby spalić elektronikę. Wystarczy uderzenie w linię energetyczną albo w sąsiedni budynek. Przepięcie wchodzi przewodami zasilającymi, anteną, internetem, a nawet przewodami bramy.

Ograniczniki przepięć (SPD) przejmują ten impuls, zanim dotrze do urządzeń. Stosuje się je stopniowo, od wejścia zasilania aż do najczulszego sprzętu.

Ograniczniki przepięć Phoenix Contact w rozdzielnicy instalacji fotowoltaicznej

Strefy ochrony odgromowej (LPZ)

Norma PN-EN 62305-4 dzieli obiekt na strefy według narażenia na impuls elektromagnetyczny pioruna (LEMP). Na granicy każdej strefy montuje się ograniczniki przepięć, żeby impuls słabł stopniowo.

  • LPZ 0A poza budynkiem, narażenie na bezpośrednie uderzenie
  • LPZ 0B w strefie ochrony zwodów, pełne pole
  • LPZ 1 wnętrze budynku, za ogranicznikiem typu 1
  • LPZ 2 za ogranicznikiem typu 2, przy czułych urządzeniach
Typ 1 (B)

Granica LPZ 0 / LPZ 1, wejście zasilania

W złączu lub rozdzielnicy głównej. Testowany udarem 10/350 µs i przejmuje część prądu pioruna (Iimp, zwykle co najmniej 12,5 kA na biegun). Wymagany w budynkach z LPS i przy zasilaniu linią napowietrzną. Często stosujemy ograniczniki typu 1+2 w jednej obudowie.

Typ 2 (C)

Granica LPZ 1 / LPZ 2, rozdzielnice

Testowany udarem 8/20 µs (prąd znamionowy In). Ogranicza przepięcia indukowane i łączeniowe. Dobieramy go tak, by poziom ochrony napięciowej Up był niższy od wytrzymałości chronionych urządzeń i zachowana była koordynacja energetyczna z typem 1.

Typ 3 (D)

Przy urządzeniach końcowych

Ostatni stopień, maksymalnie blisko czułego sprzętu: RTV, komputerów, sterowników pieca i pompy ciepła. Działa tylko w układzie z ogranicznikami typu 1 i 2.

Co jeszcze zabezpieczamy

  • Fotowoltaika (strona DC i AC)
  • Pompy ciepła i klimatyzacja
  • Antena i tor antenowy
  • Internet i sieć LAN
  • Monitoring i alarm
  • Automatyka bramy

Przeglądy i pomiary

Instalację odgromową sprawdza się co najmniej raz na 5 lat, razem z instalacją elektryczną. Mamy uprawnienia SEP E i D, więc wykonujemy zarówno pomiary, jak i kontrolę z protokołem.

Co sprawdzamy

  1. oględziny całej instalacji: mocowania, połączenia, korozja, ciągłość przewodów,
  2. pomiar rezystancji uziemienia na złączach kontrolnych,
  3. ciągłość połączeń i połączenia wyrównawcze,
  4. odstępy od paneli PV, anten i innych instalacji na dachu,
  5. protokół z wynikami i zaleceniami.

Kiedy jeszcze warto zrobić pomiary

  • po uderzeniu pioruna
  • po remoncie dachu lub ociepleniu
  • po montażu fotowoltaiki
  • przed zakupem domu
  • na wezwanie ubezpieczyciela
Miernik rezystancji uziemienia pokazujący 6,94 oma podczas pomiaru
Metryka instalacji odgromowej i protokół pomiarów instalacji elektrycznej na stole na budowie
Metryka instalacji odgromowej i protokół pomiarów instalacji elektrycznej. Takie dokumenty dostajesz po każdym przeglądzie: wyniki z każdego złącza i obwodu, ocenę i termin kolejnej kontroli.
Maciej Gmiński podczas pracy na linach na wysokości

Anteny, maszty i praca na wysokości

Maszt antenowy to zwykle najwyższy punkt budynku, więc pierwszy kandydat do uderzenia. Musi znaleźć się w strefie ochrony albo zostać włączony do instalacji odgromowej. Tor antenowy trzeba zabezpieczyć przed przepięciami, żeby impuls nie wszedł kablem do domu.

Jestem krótkofalowcem, więc anteny i maszty znam także od strony użytkownika. Przez 15 lat naprawiałem instalacje na turbinach wiatrowych. Dlatego montaż na dachu wykonuję z lin, bez rusztowań i bez dodatkowych kosztów.

Najczęstsze pytania

Czy mój dom potrzebuje instalacji odgromowej?

Zależy to m.in. od wysokości i położenia budynku, rodzaju dachu i tego, czy w okolicy są wyższe obiekty. Ocenę ryzyka robi się według normy PN-EN 62305-2. Przyjedziemy i doradzimy.

Ile kosztuje instalacja odgromowa?

Na małym domu jednorodzinnym ceny zaczynają się od około 5000 zł netto. Tyle wychodzi, gdy uziom fundamentowy i przewody odprowadzające w rurkach zostały wykonane na etapie budowy i zostaje tylko instalacja na dachu. Ostateczna cena zależy od wielkości i kształtu dachu, liczby kominów i urządzeń na dachu, materiału oraz rodzaju uziomu. Po oględzinach przygotowujemy bezpłatną, dokładną wycenę.

Ile trwa montaż?

W typowym domu jednorodzinnym zwykle 1–2 dni.

Czy instalacja zniszczy dach lub elewację?

Nie. Stosujemy uchwyty dopasowane do pokrycia dachu i prowadzimy przewody estetycznie. Można je też ukryć pod ociepleniem.

Mam starą instalację. Czy trzeba ją wymieniać?

Nie zawsze. Najpierw robimy przegląd i pomiary, a potem mówimy, co wystarczy naprawić.

Czy przy fotowoltaice potrzebny jest piorunochron?

Panele nie zwiększają ryzyka uderzenia. Jeśli budynek ma instalację odgromową, zachowujemy odległość separacyjną między zwodami a panelami i ich konstrukcją. Gdy nie da się jej zachować, konstrukcję PV łączymy galwanicznie z instalacją odgromową. Wtedy część prądu pioruna może popłynąć przewodami DC, więc po stronie DC stosujemy ograniczniki typu 1. W każdym przypadku dodajemy ochronę przepięciową po stronie DC i AC falownika.

Czy listwa przeciwprzepięciowa nie wystarczy?

Listwa to tylko ostatni stopień ochrony przy jednym urządzeniu. Bez ograniczników w rozdzielnicy silny impuls i tak może uszkodzić instalację i resztę sprzętu.

Czy ubezpieczyciel może odmówić odszkodowania?

Niektóre polisy wyłączają odpowiedzialność, gdy instalacja nie była chroniona zgodnie z przepisami, np. fotowoltaika bez ochrony odgromowej i przepięciowej. Aktualny protokół z pomiarów ułatwia rozmowę po szkodzie.

Umów oględziny lub przegląd

Działamy w Szczecinie i okolicach, w promieniu około 100 km. Wycena jest bezpłatna.

883 415 691 Napisz do nas